नेकपा एमालेमा तलदेखि माथिसम्म गुटगत राजनीतिको प्रभाव थियोे। माधव नेपाल र झलनाथ खनालले अलग पार्टी निर्माण गरेपछि धेरैले गुट सकिएको अनुमान गरेका थिए। कार्यकर्ता पंक्तिमा केपी शर्मा ओली सर्वमान्य नेता भइसकेपछि गुट बिस्तारै हराउँदै जाने अपेक्षा गरिएको थियोे।
तर नेकपा एमालेका एकमात्र सर्वमान्य नेता ओली भएकै अवस्थामा प्रदेश अधिवेशनमा नेतृत्व चयन गर्दा सर्बसहमति हुन सकेन। अधिकांश प्रदेशमा निर्वाचन भए। पछिल्लो समय एमालेमा असहमतिका बाछिटाहरु जिल्ला जिल्लामा समेत पुगेका छन्।
त्यसैको एउटा नजिर हो, एमाले जुम्लाको अधिवेशन। नेकपा एमाले जुम्लाको ९ओैं अधिवेशन वैशाख १५ गते उद्घाटन भयो। उद्घाटन समारोहमै जिल्लाका नेताहरुले घोचपेच सुरु गरे। जसले पार्टीमा स्पष्ट रुपमा दुइवटा गुट रहेको देखायो।
जिल्लामा शक्तिशाली पार्टीको रुपमा दर्ज भएको र एक पल्ट संसदीय निर्वाचन समेत जितेको एमाले पछिल्ला चुनावहरुमा कमजोर सावित हुँदै गएको छ। ०७४ को स्थानीय तह निर्वाचनमा जिल्लाका आठ पालिकामध्ये एक पालिकामा अध्यक्ष र एक पालिकामा उपाध्यक्ष जितेको एमाले २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा छ वटा वडामा सिमित हुन पुग्यो।
तथापि प्रदेश सभा निर्वाचनमा गठबन्धन हराएर टेकराज पछाईंले प्रदेश (ख) जितेपछि एमालेले आफ्नो गुमेको शक्ति आर्जन गर्ने प्रयास गर्यो। विस्तारै लय समात्दै गएको एमाले पार्टी अधिवेशनसम्म आइपुग्दा आफैलाई नोक्सान गर्न अवस्थामा पुगेको छ।
नेताहरु मञ्चमै छेडखानी गर्ने अवस्थामा पुगेपछि कार्यकर्ताहरुले सार्वजनिक रुपमा निराशाजनक अभिव्यक्ति दिए। तथापि कार्यकर्ताले चुनावमा भाग नलिइ सुख थिएन। एकै गाउँ र पालिकाका कार्यकर्ता फरक फरक कित्तामा उभिनुपर्ने स्थिति आइलाग्यो।
नेताहरुको छेडखानी र कार्यकर्ताको कित्ताकटपछि अधिवेशन उद्घाटनको तेस्रो दिन मतदान भयो। पार्टी केन्द्रीय सदस्य रतननाथ योगी र पूर्व सांसद तथा संविधानसभा सदस्य देवीलाल थापा एउटा समूह बनाएर धिरेन्द्र गिरीलाई अध्यक्ष बनाउन प्यानल बनाई लागे भने पूर्व राज्य मन्त्री, संविधान सभा सदस्य तथा केन्द्रीय सल्लाहकार परिषद् सदस्य बलबहादुर महत र प्रदेश सभा सदस्य टेकराज पछाईं शान्तिलाल महतलाई जिताउन लागे।
लामो समय एमाले जुम्लाको पार्टी निर्माणमा लागेका थापा माधव नेपालले समाजवादी पार्टी निर्माण गर्दा उतै लागेका थिए भने एमाले विभाजन पछि केन्द्रीय सदस्य बनेका योगी समेत उता लागेपछि गिरी समूह बलियो बनेको थियो।
संकटमा पार्टी जोगाउन भनि लागेका योगी फरक कित्तामा उभिएपछि तुलनात्मक रुपमा कमजोर मानिएको पुरानो ओली समूह सुरुवातदेखि नै संकटमा बाध्यताले पार्टी अध्यक्ष बनेका शान्तिलाकै निरन्तरता हुनुपर्छ भनी लाग्यो। केन्द्रीय सल्लाहकार परिषद् सदस्य महत र सांसद पछाईंको दरिलो साथ पाएका शान्तिलाले चुनाव जिते। जसबाट उनले प्रशस्त शक्ति आर्जन गरेका छन्।
चुनाव उनी आफैले मात्रै जितेनन्। उनको सिंगो टिमले जित्यो। जिल्ला कमिटीमा बहुमत सदस्य सहित पदाधिकारीमा प्यानलै विजयी भएका महत अब तीन वर्षका निम्ति पार्टीको नेतृत्वमा शक्तिशाली अध्यक्ष रुपमा रहनेछन्।
एमालेबाट टुक्रिए पनि देशभर कमजोर बनेको समाजवादी जुम्लामा भने बलियो थियोे। बलियो शक्ति टुक्रिएपछि निकै सानो आकारमा निर्मित एमाले पार्टीको नेतृत्व शान्तिलाल महतले गरेका थिए भने समाजवादीको जिल्ला सम्मेलनबाट आदीप्रसाद न्यौपाने अध्यक्ष बनेका थिए। प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनताका केन्द्रीय सदस्य थापा सहित जिल्ला अध्यक्ष न्यौपानेको टिमलाई पार्टीमा समायोजन गरेपछि एमालेले एउटा आकार लिन थाल्यो।
तर दु:खद संयोग त्यही जगमा निर्माण भएको पार्टीको ९ नवौं जिल्ला सम्मेलनले एकताको सन्देश दिन सकेन। निर्वाचन हुँदा एक पक्षको अस्तित्व अर्को पक्षले स्वीकार गरेन। परिणाम जिल्ला कमिटीमा एउटा पक्षको उपस्थिति निकै कमजोर देखियो भने एउटा पक्ष साह्रै बलियो भएर आएको छ। यसको असर २०८४ सम्म परिरहयो भने एमाले जुम्लामा पुन: पनि कमजोर नै हुनेछ। कमजोर धरातलमा उभिएको एमाले पुन: पनि जनप्रतिनिधि बिहिन हुने सम्भावना रहन्छ।
यही सम्भावनालाई मध्येनजर गर्दै पार्टी राजनीतिक जीवनका निम्ति चुनाव र लोकतान्त्रिक अभ्यास स्वभाविक हुने नव निर्वाचित अध्यक्ष शान्तिलाल महतले प्रतिक्रिया दिएका छन्।
‘हामी चुनावसम्म मात्रै पक्ष, विपक्ष हौं। यसै कारण बाहिर टिप्पणी गरिएजस्तो पार्टी कमजोर हुनेवाला छैन,’ उनले भने, ‘हामी झन् एकताबद्ध भएर लाग्नेछौं। हामी आन्तरिक लोकतन्त्रको अभ्यासमा सामेल कमरेडहरुलाई सकेसम्म स्थान दिएर पार्टी गतिविधिमा सक्रिय गराउनेछौं।’
भन्नलाई त दुबै पक्षबाट आन्तरिक लोकतान्त्रकको अभ्यास हुनुलाई सकारात्मक नै भनिएको छ। तर एकले अर्कोलाई पटक्कै स्वीकार्न नमान्ने र नठान्ने एमाले पंक्तिको दीर्घ रोग निको होला भन्नेमा शंसय नै छ!
महेश नेपाली । २०८१ बैशाख २२